Desmond Morris, auteur van ‘The Naked Ape’, overleden…

Artikel door Dr. Mathieu Albert, paleoantropoloog, n.a.v. het overlijden van Desmond Morris, dat in diverse Media uitvoerig werd belicht.

Het zal natuurlijk niemand verbazen dat de media in Vlaanderen en Nederland vol lof zijn over de pas overleden Desmond Morris. In oktober 1967 publiceerde Morris zijn ‘baanbrekende onderzoek’ – The Naked Ape – over de relatie tussen menselijk gedrag en ‘evolutie’. Wat de media in Vlaanderen en Nederland er niet bij vertellen, is dat Morris géén serieuze wetenschapper was, maar naast kunstschilder vooral publicist en TV-programmamaker was. Morris studeerde aan de Universiteit van Oxford waar hij onder leiding van Niko Tinbergen werkte aan een onderzoek naar het voortplantingsgedrag van stekelbaarzen. De atheïstische evolutiebioloog Richard Dawkins werd bijvoorbeeld ook in Oxford door diezelfde Tinbergen opgeleid. Morris was van 1959 tot 1967 hoofd van de afdeling Zoogdieren in de London Zoo en publiceerde hoofdzakelijk populair-wetenschappelijke boeken. Daarnaast schreef Morris over voetbal, maakte hij televisieprogramma’s en publiceerde hij over beeldende kunst. Ondertussen bleef hij verder ook zijn schilderijen exposeren en verkopen.

‘The Naked Ape’ was een boek dat precies op het juiste moment verscheen. Het bracht een ‘boodschap’ waar destijds ‘iedereen’ op zat te wachten. De Summer of Love – één van de hoogtepunten van de hippiecultuur in de jaren zestig van de vorige eeuw – vond net in 1967 plaats in Haight-Ashbury, een buurt in San Francisco. De wijk Haight-Ashbury was al een poosje het middelpunt voor jongeren die zich afzetten tegen de gevestigde orde en die wilden experimenteren met drugs en de vrije liefde. ‘The Naked Ape’ van Desmond Morris moet tegen de achtergrond van dit nihilistische sfeertje gezien worden. De teneur van het boek was dat mensen eigenlijk gewoon maar ‘apen’ zijn en zich dus niet geremd moeten voelen door bepaalde morele bezwaren. In de relaxte, blauwrookachtige sfeer van het hippietijdperk raakte het boek een gevoelige snaar vooral bij een jong publiek.

Het idee dat de mens eenvoudigweg het bijproduct is van miljoenen jaren van ‘evolutionair’ gesleutel en dus niet het hoogtepunt zou zijn van een Schepping was voor velen een ‘openbaring’, maar voor vele anderen ook een regelrecht misselijkmakend schok. Ja, dit alles was al een keertje eerder beschreven, maar nog nooit zo welsprekend en nooit op een manier die gericht was op een niet-deskundig publiek. Veel van de ideeën die in ‘The Naked Ape’ werden opgelijst, zijn inmiddels verouderd of blijken ronduit verkeerd te zijn. We kunnen ons oprecht de vraag stellen waarom iemand deze ideeën in de jaren zestig van de vorige eeuw serieus heeft genomen? ‘The Naked Ape’ is niet veel meer dan wellustig giswerk of een voorbeeld van erotische pseudowetenschap.

‘The Naked Ape’ is een boek vol spannende ideeën die dus weinig wetenschappelijke geldigheid hebben. Soms worden dergelijke argumenten gepresenteerd als ‘gezond-verstand’-argumenten. Maar, dergelijke ‘gezond-verstand’-argumenten zijn vaak het tegenovergestelde van wetenschap! Een groot deel van het academische veld waar ‘The Naked Ape’ symbool voor staat – de Evolutionaire Psychologie – valt vaak ten prooi aan platte pseudowetenschap. We noemen dit fenomeen ook naïef ‘adaptationisme’ of ‘panglossianisme’, naar Dr. Pangloss uit Voltaire’s Candide. Als eeuwige optimist suggereerde hij dat er voor alles een reden moest zijn en dat alles ook een reden had. Daarom is onze neus geëvolueerd om er een bril op te zetten en hebben wij twee benen omdat dat handig is wanneer wij een broek dragen.

Zo ook zag Desmond Morris als empirisch adaptionist in de jacht door mannen (en alléén door mannen) het enige mechanisme dat de menselijke intelligentie en de sociale samenwerking stimuleerde. Wij weten dat dit nonsens is. Maar, zijn vrouwonvriendelijke ideeën kwamen in elk hoofdstuk van ‘The Naked Ape’ terug. Vrouwen zaten gezellig ‘thuis’, terwijl mannen volop aan het ‘evolueren’ waren. Al bijna 60 jaar lang heeft de arrogantie van Desmond Morris (zijn beperkte bibliografische lijst verwijst vooral naar zijn eigen werk) onnoemelijke schade toegebracht aan de wetenschappelijke reconstructie van het menselijke verleden. We zouden hem het kunnen vergeven omdat hij ‘een man van zijn tijd was’. Maar, als wetenschappelijk werk verdient ‘The Naked Ape’ van Morris zéér weinig krediet, omdat hij veel wetenschappelijk bewijs dat destijds ook al voorhanden was – opzettelijk – over het hoofd gezien heeft.