Het Citrus experiment

Introductie

In 2024 begon het citrus experiment, met het zaaien van citroenen en de aanschaf van twee exemplaren van ‘wilde citroen’. De collectie telt nu 11 soorten (eigenlijk rassen of variëteiten) van citrus, waarvan vele reeds kruisingen zijn van andere soorten (uiteraard niet door mij bekomen). Het zaad werd verkregen uit aangeschafte vruchten. De bedoeling is om de zaailingen op te kweken, en nieuwe (nog niet bestaande) variëteiten te creëren door kruisbestuiving. Dit experiment is bedoeld om aan te tonen dat ‘citrus’ de eigenlijke soort is, waarin vele variëteiten kunnen bekomen worden, en om effectief nieuwe variëteiten te creëren door kruisbestuiving.

In een kwekerij in Italië, gespecialiseerd in citrus, hebben ze meer dan 400 cultivars of ‘soorten’! Bepaalde kruisingen zijn zo’n 120 jaar geleden bekomen, andere zijn pas 50 jaar oud. Bij deze kwekerij bekwam ik de volkamer citroen, welke zo’n 300 jaar geleden werd gecreëerd door een sukade en een mandarijn te kruisen.

Eigenschappen

Opvallend is dat zeer veel citrussoorten doornen hebben, al dan niet zeer uitgesproken. Eén van de twee gezaaide citroenen heeft doornen, mijn geënte bloedsinaasappel heeft doornen, alsook de gezaaide gewone sinaasappel, de citrangequat en de volkamer citroen. Uiteraard heeft de wilde citroen de grootste doornen. Doornen is een quasi algemeen kenmerk van citrus.

De grootte van de vruchten varieert van vrij klein (kumquat en calamondin) tot vrij groot (citroen, sinaasappel en pompelmoes). De vruchtkleur varieert van geel tot diep oranje. De smaak kent evenzeer grote variatie. De mandarijn en sinaasappel is zoet. De citroenen, kumquat, calamondin, etc. is eerder zuur. De pompelmoes en de wilde citroen hebben ook een bittere toets.

Classificatie

Merk ook vooral op welke soep de classificatie is. Eerst en vooral zou citrus in de familie van de wijntruitachtigen zitten (Rutaceae), waar ook het kruid wijnruit (Ruta graveolens) toe behoort. Dus het geslacht Ruta en Citrus behoren samen met 158 andere geslachten (waaronder zelfs Skimmia) tot dezelfde familie, terwijl er in de verste verte geen gelijkenissen zijn! Dit is pure wetenschappelijke nonsens. Er worden dan diverse geslachten citrus geformuleerd (Poncirus, Citroncirus, Citrus, Fortunella, Citrofortunella), en normale soortnamen of hybride soortnamen (met x ervoor), terwijl alles onderling kan kruisen en in werkelijkheid één basissoort omvat, met een hele waaier aan mogelijke ondersoorten of rassen, of variëteiten.

Zoals ik al in eerdere artikels schreef, en in mijn boek ook uit de doeken doe, is de hele wetenschappelijke naamgeving en classificatie één grote knoeiboel (FEILBAAR mensenwerk!), die in het licht van “Evolutietheorie ontkracht” eigenlijk geheel herzien zou moeten worden.

Ikzelf zou het houden op Citrus als soort en bvb. trifoliata als ondersoort/variëteit.

De collectie

Mijn eigen persoonlijke collectie bestaat uit een aantal aangekochte geënte planten, en een aantal zaailingen.

1. Wilde citroen

De eerste soort is wilde citroen (officieel Poncirus trifoliata). Deze is afkomstig uit China, Korea en Japan, en is winterhard tot -25°C! Het is een zeer doornige struik, tot 2 a 3 meter hoog. Volwassen produceert deze geurige bloemen en kleine vruchten met een dikke schil. De relatief kleine vrucht is zuur en bitter, en kan dienen ter vervanging van een gewone citroen, of kan ook gebruikt worden om marmelade te maken. Het bijzondere aan deze citrus is dat ze drie deelbladen heeft. Ze wordt echter (foutief) in een ander geslacht ingedeeld, terwijl deze perfect kan kruisen met andere citrussoorten, en vruchtbare nieuwe ‘soorten’ of variëteiten produceert, die ook winterhard zijn, en dus in ons klimaat in volle grond kunnen groeien! Twee planten aangekocht in 2024. Staat buiten in volle grond.

2. Kumquat

De kumquat of chinese kumquat (Citrus japonica, of Fortunella margarita (!)) is een citrusachtige die eveneens tot 3-4 meter hoog kan worden, en kleine lekkere vruchtjes produceert. De schil is hier ook eetbaar en smaakt zoet, terwijl de binnenkant eerder wat zuur smaakt. De boom komt van nature voor in zuid China. Geënt. Aangekocht in 2025 en 2026.

3. Bloedsinaasappel

De bloedsinaasappel wordt in de officiële wetenschap beschouwd als een variëteit van de gewone sinaasappel en krijgt dan dezelfde Latijnse naam (Citrus x sinensis), ondanks het feit dat de vrucht een stuk kleiner is en het vruchtvlees donkerrood kleurt, en ook de schil doorgaans ietwat donkerder is. De bloedsinaasappel werd omstreeks 1850 ontwikkeld, naar verluidt uit ‘een mutatie’ van de gewone sinaasappel (dus: het is gewoon een nieuwe genetische variëteit van citrus, sterk lijkend op sinaasappel). Geënt, aangekocht in 2025.

4. Calamondin

De calamondin (Citrus x microcarpa of Citrofortunella x microcarpa (!)) is een kruising tussen een mandarijn en een kumquat. Deze plant kan tot 7 meter hoog worden (niet geënt) en bloeit het hele jaar rond, en geeft dus ook het hele jaar vruchten. Geënt, aangekocht in 2025.

5. Citroen

De citroen (Citrus limon) is een boom of struik uit het Midden-Oosten, welke de bekende gele zure vruchten produceert, die veel vitamine C bevatten. De citroen produceert het hele jaar door vruchten. De citroen zou een kruising zijn tussen een sukade (Citrus medica) en een bittersinaasappel (Citrus aurantium). Zaailingen (2024)

6. Volkamer Citroen

De volkamer citroen (Citrus volkameriana) is een bijzondere soort. Deze vernoemd naar een Duitse botanicus. De soort zou een kruising zijn tussen een sukade (Citrus medica) en een mandarijn (Citrus reticulata). De plant is resistent tegen ziekten en de vrucht lijkt op een oranje citroen met een kleine navel. Aangekocht in 2024.

7. Tangelo (minneola)

De minneola-tangelo (Citrus x tangelo) is een kruising tussen een mandarijn (Citrus reticulata) en een pompelmoes (Citrus x paradisi). Zaailing (2025).

8. Sinaasappel

De sinaasappel (Citrus x sinensis) is één van de bekendste onder de citrusachtigen, en is zoals de naam aangeeft, afkomstig uit China. De oudste vermelding van de sinaasappel in de Chinese geschriften dateert van meer dan 300 vóór Christus. Het zou ontstaan zijn door een kruising van mandarijn en een kruising tussen een mandarijn en een pompelmoes. Portugal was het eerste Europese land dat in de 15e eeuw deze vruchten importeerde uit China. Zaailing (2025).

9. Citrangequat ‘Thomasville’

Dit is een kruising tussen een ovale kumquat (Citrus japonica) en een citrange (kruising tussen wilde citroen en sinaasappel (Citrus trifoliata x sinensis), verkregen begin 19de eeuw. Dit levert een soort citrus die zeer winterhard is (tot -15°C), en in ons klimaat perfect buiten in volle grond kan staan. De naam ‘Thomasville’ slaat op de stad in de VS, waar die nieuw verkregen kruising voor het eerst bloeide. Aangekocht in 2025.

10. Mandarijn

De bekende winkel-mandarijn (Citrus reticulata). Zaailing (begin 2026).

11. Witte pompelmoes

De witte pompelmoes zou een variant zijn van de rode pompelmoes of grapefruit (Citrus x paradisi). Maar ikzelf beschouw het als een andere ondersoort. Zaailing (begin 2026).

De kruisingen

Het experiment bestaat niet enkel in het opkweken van de collectie (gezaaide planten zijn volwassen en bloeien pas na ca. 7 a 10 jaar), maar ook in het kruisen van citrussen. Intussen werden diverse kruisingen gemaakt: citrangequat x kumquat en citrangequat x calamondin. De vruchten moeten nog groeien en het zaad moet nog afrijpen. Dan moet het zaad gezaaid worden en de nieuwe planten opgekweekt, totdat ze vrucht dragen. Andere kruisingen zijn ook gepland (zoals citrangequat x bloedsinaasappel, wilde citroen x…).